Dom Biały to współczesna willa miejska, którą wzniesiono na Woli Justowskiej w Krakowie. Głównym założeniem projektu pracowni UCEES było zaprojektowanie bryły o wyrazistej formie, która – nie nawiązując bezpośrednio do otaczającej architektury – potrafiłaby z nią współistnieć. Budynek miał przykuwać uwagę i skłaniać do refleksji, okazując zarazem szacunek dla sąsiada – modernistycznej willi z 1972 roku autorstwa krakowskiego architekta Zbigniewa Włodeckiego.
Dom Biały
Pracownia: UCEES
Autorzy projektu: arch. Marek Szpinda, arch. Piotr Uherek
Współpraca autorska: arch. Gabriela Doroż
Powierzchnia użytkowa: 490 m2
Wykonawca fasady w technologii GRC: KROE Sp. z o.o.
Elementy do płyt GRC: RECKLI Polska
Projekt wnętrz: Angelika Pasiut
Zdjęcia: Paweł Ulatowski
Dom Biały
Poza analizą najbliższego kontekstu architekci postanowili również odwołać się do architektury modernizmu tzw. szkoły krakowskiej okresu międzywojennego. W klasycznych budynkach z tamtego czasu, takich jak Biblioteka Jagiellońska czy gmach Feniksa przy Rynku Głównym, można odnaleźć typowo krakowską ozdobność, dynamizm, rzeźbiarskie formy, falujące elewacje czy attyki – elementy obecne także w projekcie Domu Białego. W szerszym, bardziej symbolicznym kontekście podobną potrzebę plastycznego kształtowania architektury można dostrzec również w Sukiennicach.
Rzeźbienie dłutem w białym sześcianie
Budynek na rzucie uformowano w kształcie zbliżonym do kwadratu. Jego zwarta bryła w formie jednolitego białego sześcianu, przywołującego na myśl bryłę lodu, miała operować jedynie kształtem i fakturą. Podstawowym, użytym w projekcie budulcem był beton, który stał się kluczowym tworzywem formy, detalu i przestrzeni. Użyty w konstrukcji, fasadzie i wnętrzach odpowiada zarazem za estetykę, a nawet wspiera rozwiązania proekologiczne. To właśnie za nowatorskie rozwiązania z wykorzystaniem betonu realizację nagrodzono w konkursie Polski Cement w Architekturze 2025.
Z białego cementu ukształtowano też trójwymiarowe płyty GRC, które pokrywają elewacje budynku od cokołu aż po dach. Formę kształtowano w procesie „odejmowania dłutem” – z gładkiego, monolitycznego sześcianu wycięto fragmenty: cofnięto górną kondygnację, zagłębiono tarasy, wprowadzono soczewkowate wnęki i rytmiczne perforacje. Dlatego w budynku trudno odnaleźć typowe dla domów jednorodzinnych rozwiązania. Brak tu parapetów, okapów, gzymsów, a nawet blacharskich obróbek. Fasada przypomina raczej układankę z precyzyjnie spasowanych modułów.
Na ostateczny wyraz i charakter domu kluczowy wpływ miała dbałość o detal. Pojawia się on we wnękach, w formie wyoblonych attyk, a także w posadzce i rysunku tarasów. Subtelność tych rozwiązań sprawia, że ich pełny wyraz dostrzegalny jest dopiero z bliskiej odległości. Wszystkie zaplanowane rozwiązania przestrzenne, kaskadowe układy i dynamiczne podcienia budują dramaturgię bryły.
Surowy beton i ciepłe drewno we wnętrzach
Naturalne przedłużenie architektury budynku stanowi wystrój wnętrz – zarówno w warstwie materiałowej, jak i kolorystycznej. Beton, wykorzystany w konstrukcji, wprowadzono do środka, eksponując go na sufitach i ścianach konstrukcyjnych. Jego surowość zestawiono z ciepłym, naturalnym drewnem dębowym o wyraźnym rysunku typu flader, które nadaje przestrzeniom bardziej przyjazny, domowy charakter. Drewno zastosowano w kluczowych elementach wyposażenia i wykończenia – wykonane są z niego drzwi, meble, schody i podłogi, a także detale, takie jak obramowania otworów drzwiowych czy balustrada schodów. Posadzki drewniane przeplatają się z powierzchniami z jasnej żywicy poliuretanowej, zastosowanej w holu wejściowym, kuchni, łazienkach oraz piwnicy.
Kompozycję materiałową uzupełnia neutralna, spokojna kolorystyka oparta na trzech głównych tonach: szarości betonu, ciepłym odcieniu drewna oraz bieli obecnej na ścianach i frontach meblowych. Dla uzyskania wrażenia przytulności wprowadzono dużą ilość miękkich, jasnych zasłon, tapicerowanych mebli i dywanów. Zasłony stanowią przy tym kontynuację motywu obecnego na elewacji, subtelnie łącząc wnętrze z zewnętrzną formą budynku.
Dom Biały to również manifest ekologiczny. Płyty GRC wykonano z cementu TioCem, który działa jak fotokatalizator. Usuwa tlenki azotu z powietrza, tym samym redukując smog. W projekcie zapewniono także wentylację z odzyskiem ciepła, panele fotowoltaiczne, zbiorniki na deszczówkę oraz inteligentny system zarządzania energią, nawadnianiem i oświetleniem.
Zaprojektowana przez UCEES willa została właśnie doceniona w konkursie Prezydenta Miasta Krakowa. Dom Biały otrzymał w nim Pierwszą Nagrodę w kategorii „Zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna”. Nagrodę przyznano za twórczą, współczesną reinterpretację lokalnych wzorców architektury z odniesieniem do dekoracyjnego detalu o międzywojennej genezie. Jury podkreśliło, że „obiekt może stanowić wzór kształtowania zabudowy jednorodzinnej o nowoczesnym, ale równocześnie wpisującym się w krajobraz kulturowy Krakowa charakterze”.
