W kanadyjskiej prowincji Alberta powstaje Museum of Aboriginal Peoples’ Art and Artifacts (MOAPAA) – kompleks poświęcony sztuce i dziedzictwu rdzennych społeczności Kanady, zaprojektowany przez SPECTACLE Bureau for Architecture and Urbanism. Kameralny, otoczony naturą budynek wyróżnia się fasadą z drewnianych lameli, która reaguje na ruch powietrza i zmieniające się warunki atmosferyczne. Architektura łączy się tu z odtwarzanym lasem, ogrodem na dachu i systemem eliptycznych ścieżek symbolicznie nawiązujących do siedmiu artystów grupy PNIAI. Elastyczne wnętrza muzeum, z ruchomymi ścianami i chowanym systemem platform, pozwalają swobodnie kształtować wielofunkcyjną przestrzeń.
MOAPAA (Museum of Aboriginal Peoples’ Art and Artifacts)
Architektura: SPECTACLE Bureau for Architecture and Urbanism Inc. (SPECTACLE)
Zespół projektowy: Philip Vandermey, Jessie Andjelic, Jordan Livermore, Teegan Heinrichs, and Veronique Ulrich.
Klient: Portage College
Zespół inwestora: Joseph M Sánchez, Donna Feledichuk, and Ruby Sweetman.
Lokalizacja: Portage College, Lac la Biche, Alberta, Kanada
Wizualizacje: brick
Makieta: Adam Scales
Źródło: v2com
Museum of Aboriginal Peoples’ Art and Artifacts
Muzeum powstaje na tradycyjnych ziemiach pierwotnych mieszkańców, właścicieli ziem będących jednocześnie ojczyzną społeczności Metysów. Położony na północny wschód od Edmonton, w pobliżu brzegów jeziora Lac La Biche, obiekt wraz z otaczającym go krajobrazem tworzy rodzaj narracyjnej ścieżki. Wokół budynku poprowadzono siedem zagnieżdżonych, eliptycznych tras – każda z nich symbolicznie reprezentuje jednego z siedmiu historycznych członków PNIAI: Jacksona Beardy’ego, Eddy’ego Cobinessa, Alexa Janviera, Norvala Morrisseau, Daphne Odjig, Carla Raya i Josepha M. Sáncheza.
Przestrzenie publiczne zostały stworzone w miejscach połączenia poszczególnych ścieżek – po wschodniej stronie, przed głównym wejściem oraz w ogrodzie rzeźb po zachodniej stronie. Układ ten stanowi symboliczne przedstawienie dróg życiowych artystów, które w pewnych momentach splatały się, a następnie rozchodziły. Każda z tras zostanie oznaczona rzeźbą poświęconą jednemu z członków PNIAI, wykonaną przez rdzennych artystów.
W celu odtworzenia lokalnej bioróżnorodności cały teren zostanie obsadzony lasem osiki amerykańskiej. Elegancka, ażurowa fasada budynku nawiązuje do wertykalnego charakteru odtwarzanego lasu. Pionowe drewniane lamele, zamocowane na zawiasach w górnej części, delikatnie poruszają się na wietrze, reagując na naturę i zmieniające się warunki atmosferyczne. Ich rytmiczny ruch współgra z otoczeniem i tworzy zacienioną, kameralną przestrzeń przeznaczoną do spacerowania i obcowania ze sztuką.
Umieszczona za budynkiem rampa, biegnąca wzdłuż charakterystycznej drewnianej przesłony, prowadzi do ogrodu na dachu. Znajduje się w nim łąka z roślinami o znaczeniu leczniczym i ceremonialnym, m.in. szałwią, trawą słodką oraz rodzimymi gatunkami kwiatów prerii. Drewniany taras pełni funkcję miejsca spotkań i może pomieścić do 60 osób.
Elastyczne wnętrza
Układ wnętrz został zaprojektowany jako świadome odejście od sztywnych, tradycyjnych schematów muzealnych. W centrum przestrzeni galerii znajduje się innowacyjny, chowany system platform, który może przekształcić się z audytorium z widownią schodkową w układ ławek lub postumentów dla rzeźb, a w razie potrzeby całkowicie zniknąć pod poziomem podłogi, pozostawiając otwartą, płynnie zorganizowaną przestrzeń wystawienniczą.
Sieć centralnie rozmieszczonych, obrotowych ścian umożliwia niemal nieograniczoną konfigurację wnętrz. Pozwala to tworzyć nakładające się ciągi komunikacyjne oraz wzajemne relacje pomiędzy prezentowanymi dziełami. Elastyczny układ ścian otwiera nowe możliwości aranżowania wystaw, przenikania się przestrzeni i kierunków ruchu.
W obiekcie zrezygnowano z tradycyjnych stanowisk recepcyjnych, aby ograniczyć bariery pomiędzy personelem a odwiedzającymi i stworzyć bardziej nieformalną, przyjazną atmosferę.
– Jako kurator postrzegam sztukę i życie jako coś, co wykracza poza perspektywę przyjęć z szampanem i muzeów typu white box, zamkniętych w betonowych i stalowych wieżach – zauważa Joseph M. Sánchez, główny kurator MOAPAA. – W miejsce idei komercyjnego sukcesu pojawia się szczery dialog. Sztuka nie jest przedmiotem. Wielka sztuka poszukuje duchowej komunikacji.
Środowisko i ochrona dziedzictwa
Budynek w znacznej części wykorzystuje lokalnie pozyskiwane, produkowane w sposób zrównoważony drewno konstrukcyjne. Obiekt wyposażono w zaawansowane aktywne systemy środowiskowe, obejmujące odzysk ciepła, gruntowe wymienniki ciepła oraz ogrzewanie płaszczyznowe. Ich zadaniem jest utrzymanie stabilnych warunków klimatycznych przy jednoczesnym ograniczeniu emisji. Szczególną uwagę poświęcono ochronie bezcennego dziedzictwa przed zagrożeniami związanymi ze zmianami klimatu. Skarbiec mieszczący sztukę został zaprojektowany tak, aby przetrwać katastrofalny pożar lasu nawet w sytuacji całkowitego zniszczenia głównej konstrukcji budynku.
Architektura inspiracji
Subtelne krzywizny i różnice poziomów obecne w całym budynku wzmacniają poczucie swobodnego ruchu i przyciągają uwagę odwiedzających. Zakrzywiony kształt dachu i sufitu potęguje wrażenie zmieniającej się wysokości wnętrz, natomiast mury oporowe podkreślają nachylenie ogrodu na dachu. Zewnętrzna rampa kreuje poczucie ruchu, dodatkowo wzmacniane przez widoki otwierające się na otoczenie oraz rytmiczną grę światła i cienia. Subtelna geometria wnętrz kieruje z kolei odwiedzających w stronę eksponatów.
Muzeum będzie przechowywać największą na świecie kolekcję obejmującą twórczość wszystkich członków Professional Native Indian Artists Inc. (PNIAI), stając się miejscem o znaczeniu lokalnym, krajowym i międzynarodowym. Będzie adresowane zarówno do rdzennych społeczności i artystów, jak i kolekcjonerów, badaczy oraz wszystkich zainteresowanych wyjątkową sztuką i działalnością prezentowaną w nowej siedzibie.
– Ten budynek wzbogaca obecne już w korytarzach Portage College przykłady twórczości rdzennych artystów – mówi Ruby Sweetman, reprezentująca starszyznę Portage College. – Myślę, że większa ekspozycja na tę sztukę może jedynie przyczynić się do dalszego rozwoju inspiracji i wiedzy na temat sztuki oraz kultury rdzennych mieszkańców.
Projekt, którego autorami są przedstawiciele społeczności rdzennych, otrzymał w 2025 roku nagrodę Canadian Architecture Award of Excellence.
– MOAPAA zostało pomyślane jako całościowa przestrzeń dialogu i pojednania – dodaje Sonia Gagné, członkini jury Canadian Architect.
