Konkurs na opracowanie koncepcji architektoniczno-budowlanej Europejskiego Centrum Edukacji Geologicznej w Chęcinach, woj. świętokrzyskie.
Projekt konkursowy: Open Architekci
Data: Marzec 2012
Lokalizacja: Chęciny, woj. świętokrzyskie
Szukając odpowiedzi na pytanie o istotę jakości krajobrazu Chęcin i okolic wydaje się iż najlepiej oddają je definicje sił niszczących takich jak erozja, denudacja, wietrzenie czy korozja, wynikające zarówno z sił natury jak i działania bądź jego zaniechania przez człowieka. Pośród dostojnych, z racji wieku jak i wyglądu, gór Pasma Chęcińskiego, które od czasów kaledońskich ruchów górotwórczych przeszły wiele etapów erozji ludzie zbudowali a następnie zburzyli Zamek Chęciński pozostawiając ruiny siłom przyrody, pozwalając wrosnąć im w krajobraz. Podobnie stało się z wyrobiskiem skalnym, które porzucono, umożliwiając naturze opiekę zarówno nad skalną półką jak i majestatyczną, odsłoniętą skałą. Niezwykle wyważona restauracja wież zamku z XX wieku dopełniająca cegłą podbudowę z lokalnego szarego wapienia wskazuje drogę w jaki sposób można dotknąć krajobrazu pozostawiając w nim ślad, który nie będzie jego degradacją ani aktem przypadkowego wandalizmu.
Projektowany obiekt powinien ów krajobraz dopełniać w sposób pozwalający na rozpoznanie granic działalności człowieka oraz udowodnić, że działalność ta może współistnieć z otoczeniem w sposób harmonijny a nawet organiczny.
Wychodząc z powyższego założenia zdecydowano się na zastosowanie prostych geometrycznych brył, skomponowanych w sposób logiczny, nie udających natury nie pozostawiających wątpliwości, że ich stwórcą jest człowiek przy jednoczesnym świadomym operowaniu skala i kompozycją w sposób uniemożliwiający budynkom zdominowanie miejsca. Brak charakterystycznych cech budynków takich jak okna, drzwi, kominy czy połacie dachu powodują, że projektowany zespół staje się po OBIEKTEM w krajobrazie tak jak ruiny, które nie są przecież miejscem zamieszkania czy warownią. Podstawowy materiał wykończeniowy – skorodowana stal, jest dowodem działalności człowieka jednak w żaden sposób nie odnosi się do jej czasu nadając budynkom racje bytu w miejscu gdzie stulecia mają przecież stosunkowo małe znaczenie.
Lokalizacja i plan zagospodarowania terenu
Projektowany obiekt zlokalizowano na działkach nr ewid. 367/4; 372; 367/1. Budynek ECEG rozciąga się wzdłuż południowej granicy, na osi drogi dojazdowej, z zachowaniem wymaganej odległości od granicy rezerwatu przyrody Góry Rzepka. Otwiera się w kierunku wolnej przestrzeni łąk i pól gminy Korzecko. Wraz ze skałą istniejącego kamieniołomu, który domyka całość kompozycji od strony północnej. Projektowany obiekt niejako domyka pierścień kamieniołomu. We wnętrzu takiego układu powstały otwarte przestrzenie rekreacyjne: boiska z widownią i zapleczem sortowym, miejsca piknikowe ze stałym grillem, zorganizowana siatka ścieżek spacerowych. Wzdłuż południowej granicy działki, grzbietem skarpy, zorganizowano ścieżkę rekreacyjną płynnie połączona z istniejącymi szlakami rezerwatu przyrody. Zabudowania wraz z masywem skał wydzielają wewnętrzną przestrzeń. Tworzą naturalne ogrodzenia, którą w całkowity sposób można zamknąć poprzez stworzenie fragmentów ogrodzenia pomiędzy budynkiem a skałą. Unikatowy charakter krajobrazu z ogromem czterdziestometrowej skalnej ściany rezerwatu przyrody Góra Rzepka, stanowi przestrzeń wyjątkowo wymagającą. Objawia się to min. poprzez ekspozycję z góry. Z tego powodu Szczególnie potraktowana dachy budynków. Budynki dwukondygnacyjne przekryto panelami z blachy cortenowej perforowanej, tej samej z której wykonano elewacje. Panele przekrywają przestrzenie techniczne na dachu oraz maskują urządzenia techniczne. Dach jednokondygnacyjnego budynku głównego pokryto substratem i obsadzono zielenią, organizując go w mozaikę różnych gatunków traw ozdobnych i zieleni ekstensywnej. W ten sam sposób potraktowano zadaszenie nad parkingiem samochodów osobowych i strefą dostaw. Wszystkie tereny zieleni urządzonej na dachach i terenie inwestycji planuje się wyposażyć w system automatycznego nawadniania. Całość terenu wyposażono również w elementy małej architektury oraz oświetlono.
Obsługa komunikacyjna
Główny a zarazem jedyny dojazd do budynku zorganizowano śladem drogi istniejącej od strony południowo-wschodniej. Droga ta jest również osią założenia. Na osi tej zorganizowano główne wejście do budynku. Przed samym budynkiem zorganizowano plac wejściowy z kaskadową fontanną, oraz zielenią urządzoną. Przed budynkiem głównym zorganizowano parking rezerwowy dla samochodów osobowych z powierzchnią utwardzona zagęszczoną tłuczniem oraz cztery stanowiska dla autokarów. Główny, utwardzony parking dla samochodów osobowych zorganizowano pod zielonym dachem, na prawo od drogi dojazdowej.
Drogę zapleczową do strefa dostaw projektuje się poprzez wykorzystanie drogi dojazdowej do zadaszonego parkingu dla samochodów osobowych. Pod nim również zorganizowano miejsce gromadzenia odpadów.
Główne założenie funkcjonalne
Projekt zakłada stworzenie całorocznego kompleksu budynków przeznaczonego do prowadzenia działalności badawczo – rozwojowej w dziedzinie nauk geologicznych i pokrewnych. Zgodnie z wymaganiami programu funkcjonalno-przestrzennego skupia funkcje: dydaktyczno-laboratoryjne, badawczo-rozwojową, pobytową dla uczniów, studentów, doktorantów, pracowników naukowych oraz gości. Projektowany kompleks ECEG składa się z czterech budynków dwukondygnacyjnych oraz jednego budynku głównego jednokondygnacyjnego. Dwa budynki dwukondygnacyjne pełnią funkcję hoteli studenckich. Jeden budynek to hotel dla kadry dydaktycznej i gości i jeden pełni funkcję dydaktyczno naukowe.
W centralnym punkcie projektowanego obiektu stworzono atrium wewnętrzne. W ramach jego obrysu usunięto wszystkie warstwy ziemne odkrywając jego surową, skalną podbudowę. Stworzono tzw. „Gołoborze”, serce obiektu wokół którego utworzono przestrzeń komunikacyjną, na kształt klasztornego wirydarza. Jest ona niczym aorta, która tętni życiem i napełnia nim wszystkie, rozmieszczono wokół, wymagane funkcje. Stąd dostępne są poszczególne budynki hotelowe i dydaktyczno laboratoryjne, konferencyjne. Stąd też, bezpośrednio, można wyjść na zewnątrz budynku i delektować się niezwykłością otaczającego krajobrazu.
Poszczególne budynki zaprojektowane zgodnie z programem funkcjonalno-użytkowym dostarczonym przez organizatora oraz odpowiedziami na zadane w trakcie postępowania konkursowego pytania.
Podział funkcjonalny na poszczególne budynki w stosunku do stron świat przedstawia sie w następującym porządku:
Skrzydło północno zachodnie – budynek hotelowe dla studentów (B) zawiera następujące funkcje:
Na parterze: komunikacja z dwoma klatkami schodowymi w tym jedna z windą, sale dydaktyczne z zapleczem sanitarnym, pokoje hotelowe w tym 2 pokoje dla osób niepełnosprawnych, pomieszczenie brudne, pralnia z suszarnią.
Na piętrze: komunikacja z dwoma klatkami schodowymi w tym jedna z windą, pokoje hotelowe.
W części podpiwniczonej: pomieszczenia techniczne.
Skrzydło północno wschodnie – budynek hotelowe dla studentów (C) zawiera następujące funkcje:
Na parterze: komunikacja z dwoma klatkami schodowymi w tym jedna z windą, sale dydaktyczne z zapleczem sanitarnym, pokoje hotelowe w tym 2 pokoje dla osób niepełnosprawnych, pomieszczenie brudne, pralnia z suszarnią.
Na piętrze: komunikacja z dwoma klatkami schodowymi w tym jedna z windą, pokoje hotelowe.
W części podpiwniczonej: pomieszczenia techniczne.
Skrzydło południowo zachodnie – budynek hotelowe dla kadry i nauczycieli (D) zawiera następujące funkcje:
Na parterze: komunikacja z dwoma klatkami schodowymi w tym jedna z windą, klub z węzłem sanitarnym, pokoje hotelowe, pomieszczenie brudno, pralnia i suszarnia,
Na piętrze: komunikacja z dwoma klatkami schodowymi w tym jedna z windą, pokoje hotelowe.
W części podpiwniczonej: pomieszczenia techniczne.
Skrzydło południowo wschodnie – budynek dydaktyczno-laboratoryjny (E) zawiera następujące funkcje:
Na parterze: komunikacja z dwoma klatkami schodowymi w tym jedna z windą, pomieszanie brudne, garaż, magazyn sprzętu, magazyn próbek, szatnie pracownicze, toalety, pomieszczenia techniczne, pomieszczenia gospodarcze, pralnia, suszarnia, laboratorium próbek, pomieszczenie przygotowania próbek.
Na piętrze: sala dydaktyczna, z możliwością podziału na trzy, laboratorium mikroskopowe, laboratorium geofizyczne, laboratorium chemiczne, toalety, laboratorium komputerowe, komunikacja.
Budynek główny (A) zawiera następujące funkcje:
Na parterze: wiatrołap, hol wejściowy, recepcje z zapleczem, pomieszczenia biurowe, toalety, sala jadalno-bankietowa z zapleczem kuchennym, pomieszczenia techniczne,
W części podziemnej: sala konferencyjno-wykładowa, foyer, reżyserka, sanitariaty.
Wszystkie kondygnacje poszczególnych budynków dostępne są dla osób niepełnosprawnych.
Forma obiektu
Jak wskazano na wstępie, niezwykły krajobraz stawia wyjątkowe wymogi również wobec formy. Dla podkreślenia uzyskania harmonii z naturalnym otoczeniem proponujemy niezwykle prostą, niemal kubiczną formę projektowanego obiektu. Wyszukane zestawienie geometrycznych brył skomponowanych w sposób logiczny, nie udających natury nie pozostawia wątpliwości, że ich stwórcą jest człowiek. Umiejętne traktowanie skalą i proporcjami tworzy wyjątkową symbiozę dzieła z krajobrazem.
Prostopadłościenne formy zostały przyporządkowane obiektom dwukondygnacyjnym, budynkom hotelowym i laboratorium. Obiekty te, zorganizowano w ortogonalnym porządku. Zachowano między nimi właściwy dystans i nadano im odpowiednie proporcje.
Jednokondygnacyjnemu budynkowi głównemu, konferencyjnemu przypisano formę powycinanej prostopadłościennej bazy. Baza jako forma główna a zarazem „budynek główny” spaja wszystkie bryły. Pełni funkcje łącznika pomiędzy wszystkimi obiektami. Jej forma, pozornie bardzo prosta została znacznie rozbudowana. Funkcja łącznika, zadaszenia parkingu dla samochodów osobowych i holu wejściowego transformowała ją do formy jednokondygnacyjnego, ortogonalnego wieloboku płynnie wypełniającego przestrzeń pomiędzy dwukondygnacyjnymi prostopadłościanami. Wypełnienie to, jak lawa, wpływa pomiędzy wystające z niej skały i zastyga tworząc spójny, organiczny kształt. Budynek dyskretnie domyka pierścień masywu ściany kamieniołomu.
Poziomemu układowi form przeciwstawiono pionowy poddział ich elewacji. Na budynkach dwukondygnacyjnych zastosowano wertykalne, rytmicznie uporządkowane panele o przekroju trapezoidalnym. Również bazę podzielono wertykalnie. Pionowy układ elementów architektury dopełnia wrażenia spójności z otaczającą skalną ścianą. Poddana procesom erozyjnym skała, poprzecinana licznymi pionowymi bruzdami tworzy niepowtarzalne tło dla architektury.
