Mini Atalhada powstała w wyniku przekształcenia i rozbudowy niewielkiego budynku gospodarczego. Obiekt o powierzchni zabudowy zaledwie 13 m² znajduje się na południowym wybrzeżu wyspy São Miguel na Azorach. Usytuowany w zwartej tkance miejskiej, w niewielkiej odległości od morza, został zakupiony przez samą pracownię SO Arquitetura & Design, która postanowiła wykorzystać go do zbadania granic minimalnego wymiaru współczesnego mieszkania. Od początku projekt miał szczególny charakter – nie powstał na zlecenie zewnętrznego klienta, lecz z myślą o samych architektach. Ta sytuacja sprawiła, że cały proces stał się ćwiczeniem z autorefleksji i krytycznego spojrzenia na sposób, w jaki projektujemy, budujemy i zamieszkujemy niezwykle małe przestrzenie.
MINI ATALHADA
Pracownia: SO Arquitetura & Design
Współautorzy: Margarida Condeixa, Neuza Duarte, Mariana Figueiredo
Główni architekci: Bruno Furtado, Gonçalo Blétière Lopes
Lokalizacja: Atalhada, Lagoa, Ilha de S.Miguel Açores, Portugalia
Powierzchnia: 35m2
Wykonawca: Tecnicouto, Lda
Inżynier projektu: Teorema Contínuo – Unipessoal Lda
Oświetlenie: TECNIQ
Instalacje: Roberto Aguiar
Zdjęcia: Ivo Tavares Studio
Mini Atalhada
Głównym wyzwaniem było przekształcenie niewielkiego pomieszczenia gospodarczego, którego rozmiar nie pozwalał nawet na zaparkowanie samochodu, w kompletny, funkcjonalny i komfortowy lokal mieszkalny, odpowiadający kawalerce. Przy powierzchni zabudowy wynoszącej zaledwie 13 m² i braku możliwości znaczącego powiększenia budynku w rzucie, program funkcjonalny został rozplanowany wertykalnie. Poszczególne funkcje rozmieszczono na kilku poziomach, uzyskując około 35 m² całkowitej powierzchni.
Najważniejszym elementem organizującym wnętrze stała się komunikacja pionowa. W budynku o tak niewielkich wymiarach tradycyjna klatka schodowa mogłaby zająć znaczną część powierzchni użytkowej. Dlatego zaprojektowano ją jako kompaktową konstrukcję z perforowanej blachy stalowej, uzupełnioną drewnianymi stopniami. Ażurowa forma schodów pozwala światłu przenikać pomiędzy kondygnacjami i wizualnie połączyć poszczególne poziomy.
Układ funkcjonalny podporządkowano pionowemu charakterowi budynku. Najniższy poziom łączy wnętrze bezpośrednio z ulicą i mieści strefę wejściową oraz pomieszczenia pomocnicze. Na poziomie pośrednim znajduje się część sypialna, natomiast najwyższa kondygnacja została przeznaczona na strefę dzienną, miejsce do pracy i przygotowywania posiłków. Dzięki większej ilości światła górny poziom otwiera się również na otoczenie i widok morza.
Mini Atalhada nie została pomyślana jako ciąg niewielkich pomieszczeń, lecz jako spójny system mieszkalny. Architektura, konstrukcja, oświetlenie, meble, miejsca do przechowywania i wyposażenie zostały zaprojektowane jako jeden zintegrowany układ. Celem było wyeliminowanie powierzchni resztkowych i nadanie poszczególnym elementom więcej niż jednej funkcji. Wykonane na zamówienie stałe zabudowy skupiają większość przestrzeni do przechowywania oraz funkcji domowych.
Materiały wykończeniowe podkreślają charakter projektu. Żelbet pozostawiono odsłonięty, eksponując jego fakturę i konstrukcyjną rolę. W kontraście do surowej powierzchni betonu zastosowano jasne drewno, które wprowadza do wnętrza ciepło i bardziej domową atmosferę. Czarne ramy okienne, elementy metalowe oraz ciemne okładziny ceramiczne budują głębię i wzmacniają kontrast pomiędzy ciepłymi i odbijającymi światło powierzchniami.
Światło naturalne i sztuczne potraktowano jako integralny element projektu. Duże otwory okienne optycznie powiększają wnętrze, kadrują krajobraz i pozwalają światłu przenikać pomiędzy kolejnymi poziomami. Po zmroku zintegrowane oświetlenie ujawnia obecność domu poprzez jego fasadę, podkreślając wertykalne nawarstwienie przestrzeni.
Mini Atalhada jest również krytycznym spojrzeniem na współczesny kryzys mieszkaniowy. W obliczu rosnących kosztów gruntów, budowy i zakupu mieszkań projekt pokazuje, że ograniczenie powierzchni i zużycia zasobów nie musi oznaczać rezygnacji z komfortu, indywidualnego charakteru czy jakości architektury.
Z niewielkiego pomieszczenia gospodarczego o powierzchni zaledwie 13 m² powstał kompletny i wyrazisty dom, silnie związany ze światłem, materiałami oraz krajobrazem południowego wybrzeża São Miguel. Mini Atalhada pokazuje, że jakość architektury nie zależy wyłącznie od liczby metrów kwadratowych, lecz od precyzji, inteligencji i wrażliwości, z jaką każdy z nich zostaje zaprojektowany.
