Konkurs na opracowanie koncepcji Zagospodarowania Rynku w Nysie wraz z terenami przyległymi
Projekt konkursowy:
Witold Opaliński: Pracownia Architektury Opaliński
Michał Włoskowicz: Architekt Michał Włoskowicz
Data: Maj 2012
Lokalizacja: Nysa
Zespół autorski:
Witold Opaliński, Michał Włoskowicz, Katarzyna Lipska-Opalińska
Wizualizacje:
Unique Vision Studio, Rafał Barnaś
Projekt Zagospodarowanie Rynku w Nysie
Teren objęty projektem studialnym
Założenia architektoniczno – urbanistyczne
• Wprowadzenie bezkolizyjnych rozwiązań komunikacyjnych poprzez rozdzielenie ruchu kołowego oraz pieszo – rowerowego.
• Utworzenie w rejonie Rynku strefy turystyczno-rekreacyjnej dzięki powiązaniu najcenniejszych pozostałości historycznych miasta z atrakcyjnymi terenami zielonymi poprzez system tras ruchu pieszo – rowerowego.
• Uatrakcyjnienie istniejących rozwiązań przestrzennych i funkcjonalnych centrum miasta poprzez zaprojektowanie nowych przestrzeni i obiektów o charakterze publicznym i kulturotwórczym.
• Usprawnienie komunikacji samochodowej w centrum miasta dzięki wyznaczeniu nowych odcinków dwukierunkowych głównych traktów komunikacyjnych.
• Zmaksymalizowanie powierzchni parkingowych poza obrębem ścisłego centrum w celu uwolnienia ciągów spacerowych najatrakcyjniejszej strefy miasta od ruchu kołowego.
• Stworzenie jednolitego i spójnego wizerunku strefy objętej zadaniem projektowym poprzez wyznaczenie ogólnych standardów dotyczących nawierzchni, lokalizacji miejsc parkingowych, specyfiki małej architektury, elementów oświetlenia etc.
• Uporządkowanie terenów negatywnie wpływających na wizerunek centrum miasta
Ulice obwodowe wokół Rynku
Podstawowe założenie dotyczące komunikacji na terenie objętym projektem studialnym polegało na wprowadzeniu czytelnego podziału układu komunikacyjnego na trakty samochodowe oraz pieszo- rowerowe. Według przekazów historycznych ulice obwodowe wokół Rynku biegną śladem średniowiecznych fortyfikacji otaczających miasto. Obecnie świadczy o tym również szeroki pas terenu ciągnący się wzdłuż tych traktów. Kierując się chęcią nawiązywania do historycznej zabudowy oraz – zagospodarowania wolnej przestrzeni zastosowaliśmy formę estakady, która zaznaczy ślad obwarowań oraz wyniesie ciągi pieszy i rowerowy ponad poziom przeznaczony na komunikację samochodową. Użytkownicy nadziemnych ścieżek zostaną sprowadzeni na poziom terenu poprzez zespoły otwartych klatek schodowych wyposażonych w windy i pochylnie zjazdowe dla rowerzystów, rozmieszczone co pewien odcinek trasy. W sąsiedztwie tych węzłów przestrzeń pod estakadą zostanie zagospodarowana na funkcje usługowe, gastronomiczne, sanitarne etc. Pozostała powierzchnia przeznaczona jest na lokalizację miejsc parkingowych, co pozwoli odciążyć strefę ścisłego centrum od ruchu kołowego.
Nadziemny trakt pieszo rowerowy ma szansę stać się jedną z najbardziej charakterystycznych atrakcji miasta, pokaże je z innej perspektywy. Z różnych punktów widokowych rozmieszczonych wzdłuż jej biegu obserwator będzie miał wgląd w głąb ulic prowadzących w stronę Rynku. Miejsca te wyposażone zostaną w siedziska, urządzenia do gier i zabaw (np. wandaloodporne szachownice etc.), tablice informacyjne dotyczące historii miasta, zabytków, możliwości zwiedzania (forma ścieżki edukacyjnej). Oświetlenie estakady, korespondujące stylistyką z elementów oświetleniowych proponowanych dla ulic objętych opracowaniem sprawi, że będzie można z niej korzystać również po zmroku, a dodatkowo uczyni z niej ciekawy wizualnie element przestrzeni miejskiej.
Jedną z głównych funkcji projektowanego traktu pieszo-rowerowego jest komunikacyjne powiązanie najcenniejszych pozostałości historycznych miasta oraz terenów rekreacyjnych . Estakada bierze swój początek przy XVIII-wiecznym Bastionie św. Jadwigi zagospodarowanym obecnie na cele komercyjne. Teren przy wieży Ziębickiej zostanie podkreślony poprzez zaprojektowanie kolistego zjazdu ze ścieżki otaczającego obiekt oraz plac przed nim. Tutaj znajdzie się główne wejście na estakadę, które połączy istniejący miejski pasaż spacerowy biegnący ul. Krzywoustego z Rynku do wieży i automatycznie wciągnie je w nowo planowany system komunikacyjny. Szeroki pas terenu wzdłuż ul. Szopena pomiędzy wieżą Ziębicką a ul. Św. Piotra oraz pomiędzy ul. Bielawską i ul. Emilii Gierczak przeznaczone zostaną na zielone strefy o charakterze parkowym stanowiące kontynuację istniejących terenów rekreacyjnych znajdujących się w sąsiedztwie, poza granicami opracowania. Obecnie na terenach tych znajdują się liczne budowle podziemne przeznaczone do likwidacji oraz pozbawione jakichkolwiek walorów estetycznych targowisko miejskie negatywnie wpływające na wizerunek centralnej części miasta.
Ważnym punktem na trasie estakady będzie plac projektowany u wylotu ul. Św. Piotra. Obecnie jest to teren pozbawiony konkretnego przeznaczenia mimo atrakcyjnej lokalizacji w samym centrum miasta. Analiza osi widokowych i kompozycyjnych oraz zauważalny brak otwartej przestrzeni o charakterze publicznym w tkance śródmieścia były punktami wyjściowymi do wysunięcia koncepcji utworzenia w tym miejscu placu. W założeniu będzie on pełnił funkcje pomocnicze dla Rynku, który nie dysponuje dużą ilością wolnej powierzchni. Tymczasem w centrum miasta niezbędna jest przestrzeń do organizowania imprez widowiskowych, handlowych (np. w miejsce likwidowanego targowiska), wystaw na otwartym powietrzu oraz innych inicjatyw kulturotwórczych. Dzięki swojej śródmiejskiej lokalizacji oraz bezpośredniemu sąsiedztwu terenów rekreacyjnych i trasy pieszo-rowerowej plac ten ma szansę stać się miejscem tętniącym życiem. Estakada kończy swój bieg w okolicy wylotu ul. Celnej. W tym punkcie proponujemy ostatni węzeł zjazdowy z trasy nadziemnej powiązany z nowoprojektowanym budynkiem o charakterze „pawilonu miejskiego”. Obiekt o funkcji wystawienniczej i informacyjnej będzie dysponować zielonym tarasem widokowym dostępnym z obecnej tu kawiarni, otwartym na zrewitalizowaną ul. Celną.
Istotnym elementem projektu studialnego terenów otaczających Rynek było usprawnienie komunikacji samochodowej w centrum miasta dzięki wprowadzeniu ruchu dwukierunkowego na trakcie ulic Szopena i Piastowskiej. Podobna organizacja ruchu proponowana jest w bezpośrednim sąsiedztwie rynku od ul. Wrocławskiej, poprzez ulicę omijającą plac Rynku ( w kształcie nawiązującą do przebiegu ulic obwodowych) do ul. Brackiej. Dzięki temu niektóre ulice zbiegające się promieniście w centrum może zachować charakter miejskich deptaków spacerowych (ul. Krzywoustego, ul. Św. Piotra wraz z placem oraz ul. Celna).
Odciążenie strefy ścisłego centrum od ruchu kołowego będzie możliwe również dzięki opracowanemu w koncepcji systemowi parkowania pod estakadą. Miejsca postojowe prostopadłe do ulic, dostępne są dzięki dodatkowo wydzielonym jednokierunkowym pasom dojazdowym. Na wjazdach do parkingu z pasów przeciwległych projektowane są przełączki z poszerzeniem pasa do lewoskrętu. Z parkingu możliwe jest wejście na poziom ścieżki nadziemnej dzięki powtarzającym się na jej trakcie węzłom komunikacji „pionowej” albo przejście bezpośrednio w kierunku śródmieścia. Miejsca postojowe planowane są również przy ulicach dochodzących do Rynku, na których zachowany zostaje ruch samochodowy (ul. Wrocławska, ul. Bracka, ul. Rynek).
Jedną z zasadniczych kwestii w dziedzinie budowania harmonijnego i jednolitego wizerunku miasta jest wyznaczenie ogólnych standardów dotyczących wykończenia nawierzchni, specyfiki małej architektury, elementów oświetlenia etc. Nasz projekt zakłada zastosowanie rozwiązań określonych w koncepcji projektu realizacyjnego ul. Celnej (omówionego poniżej) w przypadku wszystkich przewidzianych do rewitalizacji ulic z zakresu opracowania studialnego.
Rynek
Rynek dla większości miast jest najistotniejszą, centralną przestrzenią, na której nieustannie toczy się intensywne życie. Przyciąga zarówno turystów, którzy kreują swój obraz miasta właśnie na podstawie wizerunku rynku, jak i mieszkańców, dla których jest zwykle miejscem spotkań, imprez kulturalnych i rozrywkowych. Koncepcja zakłada zatem uwolnienie tej przestrzeni od ruchu samochodowego. Jedynie trakt będący przedłużeniem ul. Wrocławskiej w kierunku ul. Brackiej służy dojazdowi mieszkańców oraz samochodów dostawczych do lokali gastronomicznych i usługowych, służb porządkowych tylko w określonych porach godzinach. Komunikacja odbywać się będzie w systemie dwukierunkowym. Wariantowo można przewidzieć zespół miejsc postojowych wzdłuż tej ulicy do czasu budowy podziemnego parkingu pod nową inwestycją przewidzianą na wydzielonych działkach – proponowane miejsce zaznaczono na sytuacji. Inne ulice zbiegające się promieniście w sercu Rynku (ul. Krzywoustego – zrealizowany pasaż handlowo – usługowy, ul. św. Piotra oraz wpadająca do płn.-wsch. narożnika ul. Celna) projektowane są jako ciągi spacerowe i wciągają go w system siatki komunikacji pieszo-rowerowej jako centralną przestrzeń o walorach kulturalnych, rekreacyjnych, turystycznych.
Rynek Nysy jest w dużej mierze zabudowany, a większość pozostałej wolnej powierzchni przewidziana jest do zabudowy uzupełniającej, dlatego też koncepcja przewiduje utworzenie placu pomocniczego dla organizacji większych imprez widowiskowych lub handlowych u wylotu ul. Św. Piotra. Niemniej jednak to właśnie na terenie Rynku znajduje się największe nagromadzenie zachowanej zabudowy historycznej i koncepcja jego rewitalizacji skupia się na wydobyciu estetycznych walorów i odwrócenia uwagi od mankamentów.
Przestrzeń Rynku ma w większości formę ulic i zaułków. Niektóre z nich zachowały oryginalne bogato zdobione pierzeje, inne mają ciekawe zamknięcia urbanistyczne np. bryła Bazyliki św. Jakuba, wieża dzwonnicza. Ich posadzka powinna zatem kierować wzrok obserwatora w najatrakcyjniejsze miejsca. Analiza osi widokowych była punktem wyjściowym do stworzenia podziału nawierzchni. Posadzka układa się w siatkę rombów o różnych wymiarach, przy czym największe zagęszczenie pól podziału występuje w okolicy reprezentacyjnych wejść do ważnych obiektów. Aby podkreślić rangę głównego zabytku, Bazyliki św. Jakuba, fragment placu zostanie nieznacznie wyniesiony nad poziom terenu, dzięki czemu powstanie rodzaj pawilonu usługowo-handlowego z funkcją wystawienniczą (rodzaj sukiennic – sprzedaż dzieł sztuki, pamiątek). Częściowo zagłębiony w posadzce Rynku wyznaczy on placyk rekreacyjny przed Bazyliką. Dach pokryty zielenią ekstensywną wyposażoną w ławki jest tarasem widokowym kierującym uwagę użytkowników na zabytkowy gmach kościoła i dzwonnicę. Całość uatrakcyjni elegancka w formie fontanna projektowana w zagłębieniu fragmentu posadzki, z jedną dużą dyszą „strzelającą” strumieniem wody na ponad 15m do góry.
Trakt biegnący wzdłuż północnej pierzei Rynku zostanie przekształcony w formę alei spacerowej prowadzącej w kierunku istniejącej odnowionej fontanny przy wlocie do ul. Celnej. Zostanie ona obsadzona średniowysoką roślinnością oraz wyposażona w elementy oświetlenia i małej architektury nawiązujące do nowoprojektowanej najważniejszej ulicy handlowo – usługowej, którą stanie się ul. Celna.
Linie podziału posadzki są tu nieregularne i nawiązują do podziałów na elewacjach pierzei, podobnie jak w przypadku samej ul. Celnej. Proponujemy je wykonać z drobnej kostki np. bazaltowej, zaś pola wypełniać innym materiałem o różnorodnych fakturach lub odcieniach kolorystycznych, może to być kamień w odcieniu szarości np. granit (w wersji droższej) lub w wariancie nieco tańszym, choć równie atrakcyjnym wizualnie – beton z kruszywem kamiennym, szlifowany i poddawany obróbce po ostygnięciu.
Oświetlenie otwartej przestrzeni Rynku zostanie wkomponowane w posadzkę oraz ławki i inne elementy małej architektury, natomiast w przypadku ulic i zaułków zakładamy zastosowanie standardowych elementów oświetleniowych proponowanych zarówno na ul. Celnej jak i na ulicach obwodowych wokół Rynku, objętych opracowaniem studialny.
Teren objęty projektem realizacyjnym
Ulica Celna – Założenia architektoniczno – urbanistyczne
• Rewitalizacja przestrzeni ulicy Celnej ma na celu utworzenie nowoczesnego traktu spacerowego atrakcyjnego wizualnie i funkcjonalnie.
• Zastosowanie rozwiązań mających na celu formalne uporządkowanie przestrzeni zagospodarowywanej dotąd w niekontrolowany sposób.
• Wyeksponowanie atrakcyjnych zamknięć urbanistycznych traktu.
• Wciągnięcie ulicy celnej do strefy turystyczno-rekreacyjnej centrum Nysy poprzez powiązanie jej z Rynkiem z jednej strony i nadziemną trasą pieszo – rowerową poprzez zaprojektowany budynek ”pawilonu miejskiego” u jej wylotu .
• Stworzenie jednolitego i spójnego wizerunku strefy objętej zadaniem projektowym poprzez wyznaczenie ogólnych standardów dotyczących nawierzchni, lokalizacji miejsc parkingowych, specyfiki małej architektury, elementów oświetlenia etc., które będą obowiązywać w innych miejscach przeznaczonych do rewitalizacji przynajmniej w granicach opracowania studialnego.
Ulica Celna zlokalizowana jest w bezpośrednim sąsiedztwie Rynku na terenie objętym ochroną konserwatorską, nie posiada jednak zabytkowego klimatu. Nagromadzenie funkcji usługowych i handlowych oraz szeroki trakt czynią z niej popularny wśród mieszkańców ciąg spacerowy. Nieład panujący w parterach pierzei homogenicznej zabudowy XX-wiecznej spowodowany został brakiem jakichkolwiek uregulowań dotyczących możliwości adaptacji lokali na funkcje usługowe i wpłynął negatywnie na ogólny wizerunek ulicy. Obecnie trudno już ingerować w prywatną własność mieszkańców i radykalne propozycje dotyczące uporządkowania tej sytuacji są prawdopodobnie nierealne. Lepszym wyjściem wydaje się poszukanie rozwiązania sprowadzającego wszystkie spotykane tu przypadki do „wspólnego mianownika”.
Analiza poszczególnych fragmentów elewacji pierzei ulicy doprowadziła nas do wniosku, że kluczowe jest rozwiązanie kwestii wejść do lokali i zagospodarowania przedpola przed nimi. Proponujemy zatem system prostych, prefabrykowanych elementów modułowych, które w zależności od indywidualnych potrzeb będą miały różną formę. Dzięki takim elementom małej architektury uporządkujemy przestrzeń ulicy. Forma pochylni znajdzie zastosowanie w przypadku wysokich parterów użytkowych, zieleńce z ławkami wypoczynkowymi wszędzie, gdzie możliwe oraz platformy o płaskiej powierzchni pod aranżację letnich ogródków kawiarnianych przy lokalach gastronomicznych. Kwietniki rabatowe z wbudowanymi siedziskami obsadzone zostaną zróżnicowaną roślinnością ekstensywną, rabatami lub krzewami. Ławki podświetlone będą oświetleniem liniowym.
Zestawiwszy małą architekturę w odniesieniu do elewacji, miejsca postojowe (czasowe) w odniesieniu do funkcji lokali oraz obrzeża wypełnione zielenią niską i średniowysoką lub żwirem otrzymaliśmy rysunek mozaikowego podziału posadzki. Sam trakt spacerowy został podzielony linearnie w poprzek w nawiązaniu do tradycyjnego w centrum wąskiego podziału działek. Inspirujący był dla nas historyczny układ kamienic miejskich, bazujących na wąskim trakcie i jednolitej linii zabudowy. Obracając tą zasadę w płaszczyźnie o 90 stopni, zaznaczamy w posadzce linie wyznaczające miejsce dla elementów małej architektury, które w zależności od funkcji lokalu i poziomu wejścia można dowolnie zestawiać w ramach naszkicowanego podziału. Takie rozwiązanie pozwoli na dalszą metamorfozę budynków, ale już pod konkretnymi wytycznymi zawartymi w naszym opracowaniu. Rozwiązanie to byłoby obligatoryjne w przypadku wszystkich ulic przeznaczonych do rewitalizacji. Linię posadzki proponujemy wykonać z drobnej kostki np. bazaltowej a pola wypełniać innym materiałem o różnorodnych fakturach lub odcieniach kolorystycznych np. płytami betonowymi z kruszywem kamiennym, szlifowanymi i poddawanymi obróbce po ostygnięciu.
Elementami uzupełniającymi wystrój przestrzeni ulicy będą elementy oświetleniowe typu parkowego oraz woda. Od strony wschodniej zlokalizowana jest istniejąca fontanna o charakterze historyzującym, na przeciwnym końcu ulicy, od strony zachodniej – nowoczesna fontanna z oczkiem wodnym i ławkami, umieszczona naprzeciw wejścia do pawilonu informacyjno – wystawienniczego projektowanego na styku ulicy Celnej i nadziemnego traktu pieszo – rowerowego obiegającego centrum miasta. Obie fontanny połączone zostaną mini fontannami z tzw. skaczącym źródłem wody biegnącym wzdłuż ulicy Celnej. Będzie to niewątpliwa atrakcja dla przechodniów, (zwłaszcza dzieci mogących ścigać się z wodą).
Ważnym elementem naszego projektu jest zieleń, która uatrakcyjni wizerunek ulicy i doda jej kolorytu. Proponujemy zieleń dość wysoką w postaci drzew o ciekawym pokroju i zmieniających się barwach jak: tulipanowce, aralie lub grójeczniki japońskie. Przed budynkami dobrze zaprezentują się zespoły kwitnących krzewów, bylin i kwiatów zmieniających się zależnie od pory roku. Wszystko to sprawi, że ulica nabierze charakteru nowoczesnej eleganckiej przestrzeni publicznej, wygodnej i przyjaznej użytkownikom.
