Konkurs na opracowanie koncepcji architektonicznej Terminala pasażerskiego regionalnego portu lotniczego planowanego do realizacji w ramach projektu pn.: Regionalny Port Lotniczy Olsztyn – Mazury.
Projekt konkursowy
Projekt konkursowy: Ostrowscy Architekci
Data: Kwiecień 2013
Lokalizacja: Szymany, woj. warmińsko-mazurskie
Lotnisko w sercu lasu
Proponowany projekt koncepcji architektonicznej terminala lotniska w Szymanach podkreśla jego silny związek ze specyfiką miejsca, wyróżniającego się naturalnym krajobrazem lasów mazurskich.
Inspirowana drzewami konstrukcja modułowa, oparta na montażu elementów drewnianych, determinuje strukturę nowego terminala, nawiązując do lasów Puszczy Napiwodzko-Ramuckiej.
Koncepcja umyślnie opiera się na systemie low-tech. Wykorzystanie zasobów naturalnych Regionu, przede wszystkim drewna jako budulca, pozwala na wykorzystanie atutów lokalnej gospodarki i jej dalszy rozwój. Proponowana metoda łączenia ze sobą elementów drewnianych jest reinterpretacją wielowiekowej tradycji obróbki tego materiału i wykorzystuje miejscowy savoir-faire. Co więcej, zaprojektowany alternatywny system ogrzewania biomasą, funkcjonuje w oparciu o paliwo dostarczane przez tartak, zlokalizowany kilkadziesiąt kilometrów od lotniska, specjalizujący się w produkcji zrębka drzewnego. Na drzewiastej strukturze terminala opiera się zielony dach, służący zachowaniu bezwładności cieplnej budynku, który idealnie wpisuje się w krajobraz terenów objętych programem Natura 2000. Naturalne nasłonecznienie zenitalne przenika przez świetliki zamontowane w dachu, ożywiając strukturę drzew i przestrzeń wewnętrzną.
Zaprojektowana konstrukcja kolumn-drzew jest strukturą ‘oddychającą’ w pełnym tego słowa znaczeniu, gdyż służy przede wszystkim naturalnej wentylacji budynku. W piwnicy zaplanowano kotłownię opalaną biomasą pozyskaną z drewna. Całość rozwiązań technicznych (system grzewczy, wentylacja, oświetlenie) ożywia drewnianą strukturę stwarzając jednocześnie wrażenie lekkości, płynności i elastyczności pozostałej przestrzeni.
Wieża kontroli, zapewniająca widok panoramiczny 360 stopni, jest formą nadbudowy, ciałem obcym wynurzającym się z zielonego dachu, które jest jednocześnie zakorzenione w otoczeniu i tworzy piątą fasadę budynku.
Opis funkcjonalny
Terminal usytuowany jest w bezpośrednim pobliżu lasu, w związku z czym jego układ funkcjonalny został zaprojektowany tak, aby zminimalizować negatywny wpływ na otoczenie. Struktura budynku opiera się na kwadratach o wymiarach 13×13 metrów, w które wpisane są podpory imitujące drzewa. Zastosowane rozwiązanie konstrukcyjne, nawiązujące do tradycyjnych alei drzew, ułatwia orientację i odnalezienie drogi wewnątrz budynku. Swobodna i otwarta przestrzeń wewnętrzna została strukturalnie rozdzielona na poszczególne strefy funkcjonalne, tak aby zachować maksymalną przejrzystość wnętrza. Brak przeszkód architektonicznych ułatwia podróżowanie wszystkim pasażerom.
Zaplanowano obsługę komunikacyjną inwestycji za pomocą ciągu pieszo-jezdnego, w którym ruch pojazdów kołowych w bezpośrednim pobliżu terminala odbywa się tylko w jednym kierunku, ułatwiając dostęp do budynku, przy jednoczesnej separacji od ruchu skierowanego ku parkingom. Gwarantuje to elastyczną, bezpieczną i wydajną organizację ruchu. Przystanki środków komunikacji publicznej (kolej oraz autobusy) usytuowane są w bezpośrednim pobliżu terminala.
Podjazd prowadzi bezpośrednio do południowej fasady budynku, gdzie rząd podpór znajdujących się na zewnątrz, na których opiera się wysunięta część zielonego dachu, tworzy strefę przejściową. Cztery wejścia prowadzą pasażerów do przestronnego holu głównego, który następnie dzieli się na strefy przylotów i odlotów, odpowiednio po lewej i po prawej stronie. W centrum terminala znajduje się strefa check-in, połączona ze znajdującą się za nią, odseparowaną od części publicznej, bagażownią.
Po dokonaniu odprawy biletowo-bagażowej pasażerowie udają się na prawo, gdzie zaprojektowano strefę kontroli bezpieczeństwa. Tam przekraczają granicę państwową. Skierowani twarzą ku płycie lotniska udają się dalej na wprost do funkcjonalnie rozdzielonej poczekalni, w której mogą skorzystać z kawiarni bądź możliwości dokonania zakupów w sklepie. Następnie, poprzez określone przejście (gate), kierowani są do samolotów. Koncepcja zakłada również oddzielne przejście w strefie odlotów przeznaczone dla pasażerów VIP oraz załóg. Pasażerowie przybywający na lotnisko przechodzą do wspólnej strefy odbioru bagażu przez funkcjonalnie rozdzielone poczekalnie, a następnie kierowani są do ogólnodostępnej strefy przylotów w holu głównym. W centralnej części budynku zaprojektowano schody oraz windę, dzięki którym użytkownicy mogą dostać się na piętro, gdzie znajdują się wydzielone funkcjonalnie przestrzenie: kawiarnia, strefa wypoczynku z dostępem do internetu oraz pomieszczenie skupienia. Pomieszczenia znajdujące się na piętrze przeznaczone dla personelu są oddzielone od strefy ogólnodostępnej, prowadzi do nich boczne wejście. Biura z widokiem na pas startowy zaprojektowano od strony północnej aby uniknąć zbyt intensywnego światła dziennego.
Opis koncepcji architektoniczno-środowiskowej
„Zielone Płuca Polski”, „Kraina Tysiąca Jezior”, czy niezliczone Parki Krajobrazowe w bliskim sąsiedztwie projektowanego terminala lotniska stały się dla nas źródłem inspiracji. Głównym założeniem projektowym jest stworzenie przy użyciu naturalnych materiałów budynku lotniska pozostającego w harmonii z otaczającą przyrodą. Zaproponowany minimalizm formy jak i funkcji budynku jest podkreślony poprzez takie elementy jak: prostota konstrukcji, uporządkowana przestrzeń, przestronność wnętrza. Podstawową konstrukcję hali lotniska stanowi modularna siatka słupów – kolumn-drzew wykonanych z drewna klejonego w układzie naprzemiennych belek. Całość instalacji przewodów systemu wentylacyjno-klimatyzacyjnego została zintegrowana ze strukturą konstrukcyjną budynku lotniska. System wertykalny kanałów jest integralną częścią kolumn-drzew, co odciąża sufit oraz zwiększa powierzchnię użytkową terminala. Przez pionową strukturę drzew przebiega zarówno układ wymiany powietrza, jak i ogrzewanie w postaci paneli promiennikowych.
Zastosowane materiały budowlane i rozwiązania konstrukcyjne są wynikiem potrzeby wpisania się w naturalny krajobraz Warmii i Mazur oraz chęci zapewnienia komfortowej i przyjaznej przestrzeni dla pasażerów i pracowników. Projekt terminala odpowiada jego roli ‘okna na świat’, oddając jednocześnie należny szacunek otaczającej go naturze, a nie dominując nad otoczeniem jak większość projektowanych współcześnie tego typu obiektów.
Rozwiązania ekologiczne
Atmosfera wnętrza
Technika budowlana i wybór materiałów przyczynią się do stworzenia komfortowej i dobrze oświetlonej przestrzeni bez względu na porę roku. Bezwładność cieplna budynku pozwoli na utrzymanie stabilnej temperatury wewnątrz terminala, zapewniając stałe i komfortowe warunki, a także oszczędność energii i ograniczenie kosztów instalowanych urządzeń. Przyjęte w projekcie technologie grzewcza i wentylacyjna pozwalają na stworzenie środowiska wewnętrznego, które sprzyja dobremu samopoczuciu użytkowników, przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniej prędkości przepływu powietrza i ograniczeniu poziomu hałas generowanego przez system.
Oświetlenie
Przeszklone powierzchnie zewnętrzne zapewniają dużą ilość naturalnego światła. W strefach ogólnodostępnych terminala oświetlenie światłem sztucznym będzie zdalnie sterowane w zależności od aktualnego poziomu naturalnego naświetlenie wewnątrz budynku. W strefie przeznaczonej dla personelu zdalnie sterowane oświetlenie światłem sztucznym będzie zależeć od naturalnego nasłonecznienia, ilości osób przebywających w danym pomieszczeniu oraz panujących wewnątrz warunków. Podwieszone źródła sztucznego oświetlenia, wykorzystujące wysokowydajne świetlówki i oporniki, gwarantują wysoki wskaźnik oddawania barw.
Ogrzewanie i wentylacja
Zgodnie w programem funkcjonalno-użytkowym, w zaplanowanym projekcie można z łatwością uwzględnić kotłownię olejową wraz z magazynem. Jednakże, chcąc maksymalnie ograniczyć negatywny wpływ inwestycji na środowisko, zaprojektowano produkcję ciepła w kotłowni opartej na wysokowydajnych, w pełni zautomatyzowanych kotłach opalanych biomasą w postaci zrębków drzewnych. Magazyny paliwa zaprojektowano w podziemiu północno-zachodniej części budynku.
Terminal będzie dysponował autonomią ogrzewania co najmniej przez okres dwóch tygodni w najtrudniejszych warunkach klimatycznych. Mniejszy kocioł opalany olejem jest zaprojektowany jako wsparcie systemu grzewczego w celu dalszego zwiększenia autonomii budynku na okres prawie jednego miesiąca w przypadku gwałtownego pogorszenia się warunków.
Wybór biomasy jako paliwa pozwala znacznie zmniejszyć koszty eksploatacji budynku, ze względu na bardzo niski koszt zrębków oraz różnicę dynamiki wzrostu cen poszczególnych paliw i związane z ich wykorzystaniem dodatkowe koszty (np. opłaty środowiskowe za zużycie).
Wewnętrzne pomieszczenia są ogrzewane poprzez wprowadzenie klimatyzowanego świeżego powietrza przez panele promiennikowe zamontowane w suficie. Rozwiązanie to pozwala zastąpić straty ciepła przez przenikanie, bez potrzeby ponownego wprowadzania do obiegu lub ogrzewania powietrza wewnętrznego do momentu aż połowa wymaganego ogrzewania będzie pochodzić z paneli, co zapewni optymalny poziom wilgotności powietrza wewnątrz terminala.
Świeże powietrze jest pobierane poprzez otwory zainstalowane w dachu. Poddawane jest ono wstępnej obróbce poprzez wymianę z powietrzem wywiewanym w obrotowej tarczy koła wymiany temperaturowej (a rotary counter-flow enthalpy wheel).
Dodatkową obróbkę zapewniają nagrzewnice wodne.
Świeże powietrze jest przenoszone z ‘zielonego dachu’ do zintegrowanych ze strukturą dyfuzorów za pośrednictwem podziemnych wyżłobień prowadzonych wzdłuż z zachodu na wschód. Konstrukcja ta pozawala na łatwą rozbudowę infrastruktury portu lotniczego bez większych modyfikacji instalacji lub jej wyposażenia.
Świeże klimatyzowane powietrze jest wprowadzane do wnętrza pomieszczeń poprzez nawiewniki zamontowane w dolnych partiach drewnianych konstrukcji pionowych. Zużyte powietrze jest usuwane przez zintegrowane wyloty znajdujące się w górnej części kolumn.
Przy sprzyjających warunkach zewnętrznych, szczególnie w okresie letnim, budynek będzie naturalnie wentylowany. Zaprojektowana optymalna wysokość budynku, przy jednoczesnym otwarciu świetlików umieszczonych w dachu, pozwalają na zassanie świeżego powietrza przez południową fasadę, przemieszczenie masy w poprzek terminala i jego wydmuch przez dach. Dzięki naturalnej wentylacji, w zaplanowanym projekcie znacznie zmniejsza się zużycie energii oraz poprawia wewnętrzny komfort.
Pokrycie zewnętrzne
Ściany zewnętrzne budynku są całkowicie oszklone. Właściwości termiczne i optyczne szkła różnią się, w zależności od kierunku geograficznego, wysokości, ograniczeń akustycznych oraz przestrzeni wewnętrznej.
Ściany zewnętrzne od strony północnej posiadają zwiększony poziom izolacji akustycznej, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się hałasu od strony płyty lotniska. Fasady wschodnia i zachodnia posiadają dodatkowe osłony przeciwko zbytniemu nasłonecznieniu. Każde wejście jest wyposażone w automatyczne drzwi, które działają jako dodatkowa ochrona zapobiegając nadmiernemu przedostawaniu się zimnego powietrza gdy na zewnątrz panują niskie temperatury.
Dach
Zielony dach znacznie zwiększa bezwładność cieplną oraz izolację akustyczną terminala, pozwalając jednocześnie na płynną i subtelną integrację budynku z okolicznymi lasami. Wysunięta część od strony fasady południowej tworzy zadaszoną przestrzeń od strony podjazdu, która chroni dodatkowo przed opadami i zbyt silnym nasłonecznieniem oszklonej ściany wewnętrznej w okresie letnim.
Zobacz: Ostrowscy Architekci na portalu Archinea!
